چەمکی "ژیری دەستکرد" لە ناو تاقیگە یان لە ناو توێژینەوەیەکەوە نەهاتووە.

ئەو ناوە لە پێشنیارێکی کۆنفرانسی هاوینەوە هات کە خەریک بوو ڕەت بکرێتەوە.

ئەمە چیرۆکە شێتانەکەی ئەوەیە کە چۆن "جۆن مەککارسی" لە ساڵی ١٩٥٦دا ئەم ناوەی بۆ ئامێرەکان دانا.

مەککارسی تەمەنی تەنها ٢٨ ساڵ بوو. لە دارتمۆس مامۆستای بیرکاری بوو. ئەم بیرۆکە شێتانەیەی هەبوو کە ئامێرەکان دەتوانن لە ڕاستیدا بیر بکەنەوە.

بەڵام کێشەیەک هەبوو. کەس ناوێکی بۆ ئەمە نەبوو.

خەڵک پێیان دەگوت "لێکۆڵینەوەی ئۆتۆماتا" (automata studies) یان "ئامێرە بیرکەرەوەکان" یان "پڕۆسێسکردنی زانیاری ئاڵۆز". ناوگەلێکی قورس، ئەکادیمی و زوو لەبیرچوونەوە بوون.

مەککارسی پێویستی بە شتێکی جیاواز بوو. پێویستی بە چەمکێک بوو سەرنج ڕابکێشێت. پارەی پێ کۆبکاتەوە. وای لە خەڵک بکات بڕوا بکەن کە ئەمە زانستێکی ڕاستەقینەیە.

بۆیە خۆی ناوێکی داهێنا.

دانیشت و بۆ یەکەمجار ئەو دوو وشەیەی پێکەوە نووسی: ژیری دەستکرد (Artificial Intelligence).

نەک لەبەر ئەوەی لە ڕووی زانستییەوە زۆر ورد بوو، بەڵکو لەبەر ئەوەی ناوێکی "گرنگ" بوو.

ئەو کاتە درکم بە شتێک کرد. باشترین بیرۆکەکان لەبەر ئەوە سەرناکەون چونکە زۆرترین وردییان تێدایە، بەڵکو لەبەر ئەوە سەرکەوتوو دەبن چونکە زیاتر لە یادەوەریدا دەمێننەوە.

مەککارسی لە ساڵی ١٩٥٥ پێشنیارەکەی پێشکەش کرد. داوای ٧،٥٠٠ دۆلاری لە "دەزگای ڕۆکفێلەر" کرد بۆ میوانداریکردنی پڕۆژەیەکی توێژینەوەی هاوینە.

پێشنیارەکە سادە بوو: زیرەکترین ئەو کەسانەی لەسەر بیرکردنەوەی ئامێر کار دەکەن کۆ بکەرەوە. دوو مانگیان پێ بدە. بزانە چی ڕوودەدات.

پێشنیارەکە ناوی کڵۆد شانۆن، مارڤن مینسکی، و ناتانیال ڕۆچێستەری لە IBM لەخۆگرتبوو. کەسایەتیە یەکجار گەورەکان.

بەڵام دەزگای ڕۆکفێلەر خەریک بوو پێشنیارەکە ڕەت بکاتەوە. پێیان وابوو کاتەکەی زۆر کەمە و ئامانجەکان زۆر ناڕوونن.

مەککارسی بەرگری کرد و سوور بوو. ئەو وانەیەی لە مێشکمدا مایەوە ئەمەیە:

ئەو زانستەکەی نەگۆڕی، ئەو چیرۆکەکەی گۆڕی.

وەک دەستپێکی شتێکی گەورە وێنای کرد. بوارێکی نوێ. سنوورێکی نوێ. چەمکی "ژیری دەستکرد" قورساییە گەورەکەی هەڵگرت. وای کرد شتە نامادییەکان هەستی پێ بکرێت.

کۆنفرانسەکە لە هاوینی ١٩٥٦ لە زانکۆی دارتمۆس ڕوویدا. دە توێژەر ئامادە بوون. ئەوان لەو هاوینەدا کێشەی ژیری دەستکردیان چارەسەر نەکرد، تەنانەت لێشی نزیک نەبوونەوە.

بەڵام زمانێکی هاوبەشیان دروست کرد. ئەرکێکی هاوبەش. ناوێکی هاوبەش. ئەو ناوە شەرعیەتی بە بوارەکە بەخشی بۆ ٧٠ ساڵی داهاتوو.

مەککارسی دواتر زمانی LISPی دروست کرد. بیرۆکەی Time-sharingی داهێنا. خەڵاتی تۆرینگی بردەوە. بەڵام گەورەترین بەشداری ئەو ڕەنگە تەنها ئەو دوو وشەیە بێت.

ئەوەی زۆربەی خەڵک تێبینی ناکەن ئەمەیە: ناونانی شتێک، کارێکی داهێنەرانەیە.

پێش مەککارسی، توێژەری پەرتەوازە هەبوو کە کاری پەرتەوازەیان دەکرد. دوای مەککارسی، بوارێک هەبوو بە ناوی AI.

کارەکە نەگۆڕا، بەڵکو تێگەیشتنەکە گۆڕا.

هەر کاتێک لەسەر شتێکی نوێ کار دەکەم، بیر لەمە دەکەمەوە. دەتوانیت باشترین بیرۆکەت هەبێت لە ژوورەکەدا، بەڵام ئەگەر نەتوانیت ناوێکی بۆ دابنێیت کە لە یادەوەریدا بمێنێتەوە، کەسێکی تر دەیکات و وەشانی ئەو دەبێتە چیرۆکەکە.

مەککارسی لەمە تێگەیشتبوو. ئەو تەنها زانایەک نەبوو، بەڵکو مارکێتینگ چیەک بوو بۆ بیرۆکە گەلێک کە هێشتا بوونیان نەبوو.

ئەمە هونەرە ڕاستەقینەکەیە: وەرگرتنی شتێکی ئاڵۆز و پێدانی ناوێکی سادە کە هەموو کەس لەبیری بمێنێت.

دوو وشە: ژیری دەستکرد... تەواو... ئەوە بوو هەموو شتێکی دەستپێکرد.

#AhmadBirdoz #BirdozTech #ژیان٠٠لەگەڵ٠٠تەکنەلۆژیا